Neplodnost

 Neplodnost je neočekivana kriza i situacija u kojoj se par nađe nakon pokušaja da zasnuju porodicu. To je problem koji uzrokuje duboke emocionalne posljedice, osjećaje frustracije, tuge i  izolacije, probleme adaptacije u okolini sa prijateljima koji imaju djecu, osjećaj nesigurnosti i nelagode kada ih neko pita zašto se još „ne odlučuju“ za potomstvo

 

 prof.dr.sci. Devleta Balić

 

Analizirajući uzroke neplodnosti „odgovornost“ je podjednaka, pa tako možemo reći da je u 40% slučajeva za bračnu neplodnost „odgovorna „žena, isto toliko i muškarac, a ostalo čine tzv. „neplodnost nepoznatog porijekla“

 

Uspješnost postupaka vantjelesne oplodnje općenito se kreće oko 30%, što znači da u prosjeku svaki treći par u jednom pokušaju ostvari trudnoću

 

Neplodnost se definiše kao nemogućnost zanošenja u periodu dužem od godinu dana redovnih seksualnih odnosa, a kod parova u srednjim tridesetim ili četrdesetim godinama taj period se skraćuje na šest mjeseci. U svijetu, a i kod nas, oko 15% parova ima probleme vezano za neplodnost.

 

Neplodnost je neočekivana kriza i situacija u kojoj se par nađe nakon pokušaja da zasnuju porodicu. To je problem koji uzrokuje duboke emocionalne posljedice, osjećaje frustracije, tuge i  izolacije, probleme adaptacije u okolini sa prijateljima koji imaju djecu, osjećaj nesigurnosti i nelagode kada ih neko pita zašto se još „ne odlučuju“ za potomstvo.

S druge strane se nameće problem načina liječenja. Nažalost, liječenje neplodnosti je vezano i za velike finansijske izdatke što u još većoj mjeri doprinosi problemu. Stoga se parovi s ovim problemom osjećaju beznadežno i bespomoćno što  može uzrokovati i dublje bračne probleme, međusobno optuživanje, nerazumijevanje i sl.

 

U tradicionalnoj sredini u kojoj živimo, obično je žena ta koja se smatra odgovornom za neplodnost. Analizirajući uzroke neplodnosti „odgovornost“ je podjednaka, pa tako možemo reći da je u 40% slučajeva za bračnu neplodnost „odgovorna „žena, isto toliko i muškarac, a ostalo čine tzv. „neplodnost nepoznatog porijekla“. U 20 % slučajeve problemi su prisutni kod oba partnera.

 

Uzroci muške neplodnosti

 

Muška neplodnost može biti uzrokovana smanjenim brojem spermatozoida ili odsustvom spermatozoida u sjemenoj tekućini, smanjenom pokretljivošću spermatozoida, poremećajima u viskoznosti sjemene tekućine koji utiču na mogućnost oplođenja, te drugim faktorima kao što su poremećaji vezani za sastav sjemene tečnosti,  npr. neki enzimi. U malom broju slučajeva uzrok mogu biti impotencija, smetnje sa ejakulacijom ili druge funkcionalne smetnje vezane za seksualni odnos. Osnovna pretraga koja se radi na samom početku obrade neplodnog para jeste pregled sjemene tekućine – spermiogram, koji daje osnovne podatke o kvalitetu sjemena, nakon čega liječnik odlučuje da li i kada su potrebne dodatne pretrage kao što su hormonske analize, ev. bakteriološki pregled sjemene tekućine ili rijetko pregled genetske strukture – kariogram.

 

Uzroci ženske neplodnosti

 

Ženska neplodnost može biti uzrokovana poremećajima ovulacije, neprohodnošću jajovoda, endometriozom, policističnim ovarijskim sindromom,  urođenim manama materice ili drugim faktorima vezanim za matericu žene, drugim sistemskim bolestima koje mogu da utiču na mogućnost zanošenja.

 

Naravno, kako već spomenusmo, postoji i neplodnost nepoznatog porijekla kada ne možemo utvrditi pravi uzrok i neplodnost uzrokovana imunološkim faktorima tj. pristvom antitijela na spermatozoide kod partnerice.

 

Otkrivanje uzroka neplodnosti kod žene

 

Otkrivanje uzroka neplodnosti kod žene čini se u nekoliko pravaca. Ponekad i ginekološki pregled sa ultrazvukom te razgovor sa ženom može navesti u kom smjeru da se istražuje. Pri tom ćemo dobiti podatke o prethodnom zdravstvenom stanju, upotrebi lijekova, menstruacijama, eventualnim hirurškim zahvatima i sl. Osnovne pretrage su hormonske analize koje daju odgovor o funkcionisanju hormona jajnika i ovulacije, analiza hormona štitne žlijezde, te laboratorijske pretrage vezane za funkciju gušterače i metabolizam šećera kod nekih žena koje imaju elemente za policistični ovarijski sindrom.

 

Druga vrsta pretrage je histerosalpingografija i popularni HSG  kojim se ispituje prohodnost jajovoda i izgled oblika materične šupljine. Danas, moderna ginekologija sve više koristi histeroskopiju kao metodu pregleda materične šupljine čija prednost leži u tome da, ukoliko se nepravilnost otkrije, može istovremeno da se tretira što značajno smanjuje vrijeme potrošeno za dijagnozu i tretman, ali i stres kod pacijenta. Tu su naravno i testovi vezani za infekciju kao što su testiranje na genitalne infekcije i neki imunološki testovi koji se ne koriste rutinski. Određeni broj pacijentica se podvrgava i dijagnostičkim operativnim zahvatima kao što su laparoskopija i transvaginalna hidrolaproskopija.

 

Nakon utvrđivanja uzroka, neplodnosti liječnik treba paru da predloži metode liječenja u skladu sa savremenim medicinskim i etičkim principima liječenja neplodnosti. Naravno da to ne podrazumijeva uvijek neke komplikovane i skupe metode. U zavisnosti od uzroka, na raspolaganju stoje higijensko-dijetetske mjere, odvikavanje od pušenja, kod gojaznih dijeta, praćenje prirodnog ciklusa i ovulacije i tempirani odnos, blaga stimulacija ovulacije kod parova sa prohodnim jajovodima i urednim nalazom spermiograma.

 

Vantjelesna oplodnja

 

Metode asistirane reprodukcije su potrebne onim parovima koji ne ispunjavaju uvjete. Za gore navedene postupke, kao što su npr. teži poremećaji u kvaliteti sjemena, neprohodni jajovodi, endometrioza, neplodnost nepoznatog porijekla i sl. U te postupke ubrajamo inseminaciju i postupke vantjelesne oplodnje. Sam termin „vantjelesna oplodnja“ obuhvata više različitih medicinskih postupaka čija zajednička karakteristika jeste  oplodnja jane ćelije u laboratorijskim uslovima sa spermatozoidima koji mogu biti dobiveni iz same sjemene tekućine, ali i puncijom ili biopsijom iz testisa . Dobivanje jajne ćelije se vrši tzv. punkcijom jajnika nakon stimulacije sa lijekovima ili rjeđe u spontanom menstrualnom ciklusu. Nakon toga se u laboratorijskim uslovima, koji imitiraju prirodnu sredinu jajovoda, vrši oplodnja sa sjemenim stanicama spermatozoidima koji su dobiveni ili ejakulacijom ili punkcijom i biopsijom testisa.

 

Oplodnja jajne stanice se može vršiti na klasičan način kada se sjemene stanice i jajna ćelija dovedu u kontakt i prepuste se mogućnosti spontane oplodnje (klasični IVF) ili tzv. mikroinjekcijom kada se spermatozoid sa posebnim aparatom mikromanipulatorom ubrizgava u jajnu stanicu i nakon toga dolazi do oplodnje (intracitoplazmatska injekcija-ICSI). Potom se u inkubatoru jajne stanice dijele do različitih stupnjeva razvoja embriona koji se potom drugog, trećeg ili petog dana vraća u matericu-embriotranfer.

Uspješnost postupaka vantjelesne oplodnje općenito se kreće oko 30%, što znači da u prosjeku svaki treći par u jednom pokušaju ostvari trudnoću. Naravno da u zavisnosti od uzroka neplodnosti, godina žene i drugih individualnih faktora uspješnost može biti različita.

stressed_couple_in_bed