Endometrioza

STILL IMAGE

Endometriozu je prvi put podrobnije opisao još 1860.god Rokitansky, ali ta bolest, uprkos proteklom vremenu i dalje ostaje stručni i naučni izazov savremenog doba. Endometrioza se karakteriše pojavom endometrija, sluznice maternice na atipičnim mjestima, ćelijsku aktivnost i razvoj oštećenja, tako da se stvaraju priraslic, ciste i ometanjem normalnih fizioloških procesa.

Epidemiologija

Prevalencija u ženskoj populaciji iznosi oko 5%. U posebnih skupina, kao što je ženska bračna neplodnost, je oko sedam puta češća nego u ostaloj reproduktivnoj populaciji i iznosi do 35%.

Etiologija

Najranija je Mayerova teorija o nastanku endometrioze metaplazijom celomnog epitela zdjelične potrbušice, peritoneuma.

Najbolje je prihvaćena Sampsonova teorija implantacije, koja nastanak endometrioze tumači retrogradim refluksom krvi i endometriotskih čestica tokom menstruacije.

Simptomi                         

Simptomatologija endometrioze ovisi o smještaju oštećenja i iskazuje se različitim simptomima od kojih su najčešće bol i smetnje reprodukcije.

Proširenost bolesti i simptomatologija nisu obavezno podudarni, tako da izraženija bolest može katkada biti bez izraženih simptoma. Pelvična bol je vodeći simptom endometrioze. Iskazuje se kao sekundarna dismenoreja, ne mora biti vezana uz ciklička zbivanja i može biti difuzna, neodređena karaktera.

Dijagnoza

Ciljana anamneza, ginekološki i rektalni pregled su nezaobilazni početak dijagnostičkog postupka. Najvažniji postupak za dijagnozu je neposredni prikaz endometriotičnih cisti pomoću transvaginalnog ultrazvuka color doplerom i lezija laparoskopijom.

Ultrazvuk ima ograničenu vrijednost dodatno faktora u dijagnostici endometrioze, koristan je u dijagnosticiranju oblika, veličine i smejštaja endometrioma, koji može biti sličan po ultrazvučnom prikazu dermoidnoj cisti, hemoragičnoj ili cisti žutog tijela. Od serumskih pokazatelja koji mogu pomoći pri razriješenju dijagnoze najviše se koristi CA-125 (antigen epitelnih tumora jajnika) koji mnoge žene nemaju povišene s blažim oblicima bolesti. Tu marker CA-125 uglavnom dobro korelira sa težinom bolesti. Inače je u fiziološkim okolnostima CA-125 u perimenstruacijskom razdoblju povišen.

Endometrioza i reprodukcija

U bolesnica sa endometriozom se epidemiološki ranije javlja menarha- prva mebnstruacija, produžena i obilnija krvarenja, prva trudnoća nastaje nešto kasnije, kraće dojenje, te općenito smanjen reprodukcijski potencijal. Najčešće se javlja neprohodnost jajovoda, radi opstruktivnih priraslica.

Liječenje

Uspješnost liječenja u bolesnica od endometrioze utvrđuje se na tri temeljna načina: smanjenje topografske proširenosti bolesti, smanjivanje ili otklanjanje boli i poboljšanje reprodukcijskih svojstava.

Strategija liječenja može biti usmjerena direktno prema redukciji endometriotičnog procesa, što za posljedicu ima popravljanje simptoma  (bol, neplodnost) ili prema samim simptomima, zaobilazeći prisustvo endometrioze.

Medikamentozno liječenje

Preduslovi za medikametno liječenje je dijagnostička laparoskopija, a u nesigurnim slučajevima i patohistološka dijagnoza. Primjenjuju se gestageni, monofazni peroralni kontraceptivi, danazol i analozi GnRH. Ovisno o vrsti gestagena, dozi i trajanju liječenja prisutni su sekundarni učinci. Najčešći su neredovna uterina krvarenja, mučnine i osjetljivost dojki, retencija tekućine, edemi, povećanje tjelasne mase, nadutost, depresija, te negativne promjene u lipidogramu.

Hiruško liječenje

Ovisno o iskustvu i vještini hirurga, kao i tehičkoj opremljenosti bolnica,većina se operativnih zahvata, koji se primjenjuju u liječenju endometrioze, može provesti laparoskopski, a samo dio laparotomijom. Liječenje je najčešće konzervativno, jer je riječ uglavnom o ženama u reproduktivnom razdoblju, a u rijetkim slučajevima vrlo proširene endomertioze, uz dovršenu reprodukciju u dobi višoj od 40 god, dolazi u obzir i definitivni radikalni postupak vađenja maternice i adneksa. Hiruškim liječenjem se postiže dugotrajnije smanjenje proširenosti endometrioze i boli. Tako se značajno smanjuje stopa ponovnog javljanja endometrioze, poboljšavaju se i reproduktivne sposobnosti.

Danas  reproduktivna hirurgija ima ogranićeno mjesto. U određenim slučajevima kao što su mlade žene sa istorijom upalnih promjena, priraslicama u karlici i endometriozom moglo bi se razmatrati  o  operativnom tretmanu.                 

Liječenje umanjene plodnosti

Što se tiče medikamentoznog liječenja umanjene plodnosti uzrokovane endometeriozom, nedvojbeno  je dokazano da u liječenju I i II stepena endometrioze ono nema značajnog  efekta na stopu zanošenja. Isto tako je dokazano da nema razlike niti između lijekova u mogućem učinku na poboljšanje plodnosti.

Naprotiv, dokazano je kako u I i II stepenu endometrioze elektro ili laserska ablacija ektopičnih implantata značajno unapređuje kumulativnu stopu zanošenja. Isto je tako shvaćeno da i u II i IV stepenu bolesti laparoskopska ili laparotomijska intervencia poboljšavaju mogućnosti zanošenja.