Dijagnostika i tretman neplodnosti

Dijagnostika razloga neplodnosti kod partnera se provodi istovremeno. Na taj način odmah znamo gdje se krije problem.

Mnogi parovi u Bosni i Hercegovini imaju provlem sa neplodnosti. Na koji način se dijagnosticira i koji su tretmani neplodnosti za časopis Roditelj piše dr. Dr Eldar Mehmedbašić,Specijalista ginekologije i opstetricije

piše dr. Dr Eldar Mehmedbašić, Specijalista ginekologije i opstetricije

dr. Dr Eldar Mehmedbašić, Specijalista ginekologije i opstetricije. U Zavodu obavlja poslove i zadatke specijaliste ginekologije i opstetricije. Zahvaljujući kontinuiranoj edukaciji i usavršavanjem tehnika i procedura neophodnih za kvalitetno obavljanje svakodnevnih zadataka po savremenim principima struke učestvuje u rutinskim i ekspertnim kontrolama svih faza trudnoće. Provodi sve dijagnostičke procedure prenatalne dijagnostike, sofisticirane ultrazvučne, laboratorijske i druge pretrage koje traži algoritam kontrole trudnice i fetusa. Provodi dijagnostičke procedure na detekciji tumora genitalnih organa, angažovan je u postupcima dijagnostike i terapije bračne neplodnosti.

Kako definišemo neplodnost?

Ako je par bez željene trudnoće nakon godinu dana nezaštićenih odnosa smatra se da imaju problem vezan za neplodnost. Ova definicija se odnosi na parove gdje je žena mlađa od 36 godina.U situacijama gdje partnerica ima više od 36 godina stručnu pomoć treba potražiti nakon 6 mjeseci nezaštićenih odnosa koji nisu rezultirali trudnoćom. Stručna pomoć je potrebna i kod žena koja uspiju zatrudniti ali ne uspijevaju iznjeti trudnoću do termina (spontani pobačaji, iznenadna smrt ploda).

Par sa problemom neplodnosti se najkasnije nakon isteka gore navedenog vremena treba javiti ginekologu koji se bavi reproduktivnom medicinom.

Šta je potrebno učiniti?

U slučaju da detektujete gore navedeni problem potrebno je napraviti termin za konsultaciju sa ginekologom koji se bavi reproduktivnom medicinom. Tokom konsultacije ljekar će iz podataka koje mu saopštavate i na osnovu nalaza (ako su do tada prikupljeni) napraviti plan pregleda i analiza. Kada “obrada” bračnog para bude kompletna ljekar iznosi stav o vrsti problema i daje prijedlog kojom od terapijskih metoda medicinski potpomognute oplodnje (MPO) je najbolje tretirati utvrđeni razlog neplodnosti.

Bitno je znati da na konsultacije dolazi par (partneri) kako bi lakše prihvatili i shvatili vrstu problema i ravnopravno učestvovali u rješavanju istog. Pristup svakom paru treba biti individualan, prilagođen zdravstvenom stanju i svim ostalim okolnostima koje mogu uticati na rezultat liječenja.

Dijagnostika neplodnosti oba partnera

Dijagnostika razloga neplodnosti kod partnera se provodi istovremeno. Na taj način odmah znamo gdje se krije problem. U slučaju da samo jedan od patnera uradi analize ostajemo lišeni medicinske istine o reproduktivnom zdravlju drugog partnera. Zbog toga možemo dati nepotpune ili netačne upute za rješavanje problema.

Dijagnostika uzroka neplodnosti kod žena podrazumjeva niz analiza:

  • klinički i ginekološki pregled ultrazvukom (dokazivanje ovulacije/anovulacije i ultrazvučna provjera rezerve jajnika AFC/ brojanje antralnih folikula), 3D ultrazvučni pregled (provjera građe reproduktivnog sistema)
  • PAPA test i cervikalni brisevi (klamidija, mikoplazma, ureaplazma, aerobi i anaerobi), testovi na HIV, hepatitis B, hepatitis C
  • osnovna hormonska obrada (FSH, LH, E2, PRL/od 2.-5. dana ciklusa), AMH (anti Muller hormon/biohemijska provjera rezerve jajnika), TSH, T3, T4, antitireoidna antitijela, progesteron 21. dan ciklusa
  • dodatna endokrinološka obrada: OGTT, HbA1c, testosteron (ukupni i slobodni), androstendion, DHEAS, 17-OHP, kortizol
  • ispitivanje prohodnosti jajovoda/histerosalpingografija-sono HSG
  • histeroskopija (ako je potrebno, zavisi od ultrazvučnog nalaza)
  • laparoskopija (ako je potrebno, zavisi od ultrazvučnog nalaza )
  • dodatna obrada neplodnosti: kariogram (oba partnera), testovi na trombofiliju, imunološke pretrage

Dijagnostika uzroka neplodnosti kod muškaraca podrazumjeva analizu sjemena (spermiogram). Nekada su potrebne i dopunske pretrage  (pregled urologa, polni hormoni, genetske analize).

Liječenje neplodnosti

Liječenje neplodnosti se u IVF centru Zavoda “Mehmedbašić” provodi prema savremenim postulatima struke. Liječenje neplodnosti je složen proces i zavisi od dužine trajanja neplodnosti, starosne dobi partnera i rezultata nalaza prethodno obavljenih pretraga. IVF centar “Mehmedbašić” provodi savremene metode liječenja (prema smjernicama Evropske asocijacije za humanu reprodukciju i embrologiju) neplodnosti. Svakodnevno provodimo postupke stimulacija ovulacije i procjena optimalnog vremenog za ciljani odnos, intrauterina inseminacija IUI, vantjelesna oplodnja (IVF, ICSI), kriopohrana spermatozoida, jajnih ćelija, kriopohrana embriona.

Utvrđivanje ovulacije u prirodnom ili stimulisanom ciklusu

Utvrđivanje ovulacije u prirodnom ili stimulisanom ciklusu i “ciljani” odnos se provode na slijedeći način. Ultrazvučno (folikulometrija) i po potrebi na osnovu vrijednosti hormona (određivanje nivoa hormona u krvi) prati se dinamika rasta folikula. Na osnovu ovih parametara određuje se optimalno vrijeme za spolni odnos (najveća šansa za začeće). Uslov da koristimo ovu metodu pomognute oplodnje (MPO) jesu uredan nalaz spermiograma i dokazana prohodnost jajovoda.

IUI (intrauterina inseminacija) u prirodnom ili stimulisanom ciklusu

Ovo je jednostavna metoda pomoći tokom koje se u vrijeme ovulacije u matericu pomoću katetera aplicira sjeme partenra. Sjeme je prethodno obrađeno i pripremljeno od strane embriologa tako da će se za postupak upotrijebiti najkvalitetniji dio sjemena. Indikacije za postupak IUI su nešto lošiji nalaz sjemena, nerazjašnjeni razlog neplodnosti, udruženi uzroci neplodnosti (problemi sa ovulacijom i lošiji spermiogram). Preduslov za izvođenje IUI jeste prethodno dokazana prohodnost jajovoda HSG.

IVF (in vitro fertilizacija) u prirodnom ili stimulisanom ciklusu

Ovom postupku prethodi ultrazvučni nadzor rasta folikula (folikulometrija) ako je riječ o prirodnom ciklusu, odnosno prethodi stimulacija ovulacije (prema protokolu koji određuje nadležni ljekar). Kada folikuli dosegnu optimalnu veličinu (oko 18mm) slijedi postupak punkcije i aspiracije folikula jajnika. Nakon punkcije u IVF laboratoriju embriolog detektuje jajne stanice. U daljem postupku vrši se oplodnja dobivenih stanica sjemenom partera. Ako se stanice oplode (embrioni) pacijentica dobija uputu u kojem danu je vraćanje embrija u matericu. Ovaj postupak se naziva embriotransfer (ET).

ICSI (intracitoparmatično injiciranje spermija)

ICSI je poseban metod pomognute oplodnje. Indiciran je u slučajevima težih oblika muške neplodnosti (izrazito loš nalaz spermiograma) ili kod izostanka oplodnje u ranijim klasičnim postucima IVF-a. Pod kontrom specijalnog mikroskopa fiksira se jajna stanica u koju se ubrizgava ranije selektovan i pripremljen speramtozoid. Ako se stanice oplode (embrioni) pacijentica dobija uputu u kojem danu je vraćanje embrija u matericu. Ovaj postupak se naziva embriotransfer (ET).

Embriotransfer (ET)

Embriotransfer (ET) je postupak kod kojeg se u matericu “istiskuju” embrioni nastali postupkom medicinski podpomognute oplodnje (MPO) pod kontrolom ultrazvukla ili bez kontrole ultrazvuka što zavisi od iskustva i prakse ginekologa koji obavlja postupak embriotransfera. Embriotransfer se može obaviti najranije 24h nakon punkcije (u praksi rijedak slučaj). Embrotransfer se najčešće radi 2, 3 ili 5 dana nakon punkcije folikula. Preciznu informaciju o danu embrotransfera pacijenica dobija nakon kontakta sa embrilogom.

Zamrzavanje (vitrifikacija) i pohranjivanje embriona

Zamrzavanje i pohranjivanje zametaka (embriona) je postupak kojim se višak dobivenih embria koji se stvorio postupkom MPO spermi za kasnije embriotransfere. Embriji se zamrzavaju (vitrificiraju) i čuvaju na na -196 stepeni. Embriji se čuvaju u smrznutom stanju sve dok par ne zatraži njihovu upotrebu. Važno je znati da svi dobiveni embriji nisu odgovarajućeg kvaliteta za kontrolirano zamrzavanje i odmrzavanje, te ne moraju preživjeti proces zamrzavanja i odmrzavanja. Međutim, svakako je procenat preživljavanja preko 95% otkad se koristi metoda vitrifikacije, umjesto metode sporog zamrzavanja embrija.

Glavni razlog zamrzavanja (vitrifikacije) embriona jeste očuvanje plodnosti pacijenata (životna dob para ili zdravstveni problemi koji se mogu odraziti na plodnost), smanjenje višeplodnih trudnoća nakon postupaka vantjelesne oplodnje. Zahvaljujući ovom postupku pacijentica je pošteđena od novih postupaka stimulacije ovulacije, novih postupaka punkcije i aspiracije folikula. Činjenica da u “rezevi” imamo više embriona nam daje mogućnost više pokušaja embrotrasfera što u konačnici povećava stopu uspjeha u postupcima vantjelesne oplodnje (IVF).

Transfer smrznutih embriona (FET)

Krioembriotransfer (FET – „frozen embryo transfer“, transfer smrznutih embrija) je postupak kod kojeg odmrzavamo ranije zamrznute embrione te ih vraćamo u prirodnom (bez lijekova) ili stimulisanom ciklusu (stimulacija ovulacije primjenom lijekova). Odluka o tome da li “vraćati” embrion u prirodnom ili stimulisanom ciklusu zavisi od toga da li pacijentica prirodno ima redovne ovulacije, odnosno da li je sluznica materice dovoljno zadebljana. Nakon ultrazvučnog pregleda u 10. danu ciklusa ginekolog i embriolog donose odluku za dan embriotransfera.

Zamrzavanje (vitrifikacija) i pohranjivanje jajnih ćelija

Zamrzavanje jajnih ćelija je postupak kojim se nakon stimulacije ovulacije i nakon punkcije i aspiracije folikula jajne ćelije zamrzavaju i pohranjuju u tečni azot na -196°C. Naknadno se jajne ćelije mogu odmrznuti, oploditi i prenjeti kao embriji u matericu, potupak embriotransfera (ET). Ova metoda omogućava ženama slobodnije odlučivanje o početku njihovog majčinstva tzv. “social freezing” ali i o čuvanju jajnih ćelija ukoliko postoje medicinski razlozi za čuvanje istih. Plodnost žene pada sa njenom dobi. U skladu s tim, vjerovatnost za trudnoću je znatno veća ako jajne ćelije zamrzava žena mlađa od 35 godina, koja ima zdrav reprodukcijski sistem. Nakon 36. godine života, ukoliko je neophodna odgoda trudnoće, preporučuje se zamrzavanje embrija kao jedan od načina za očuvanje plodnosti, te se može primijeniti kod:

  • žena sa porodičnom sklonošću za prijevremenu menopauzu
  • žena koje će proći kemoterapiju, zračenje ili uklanjanje jajnika
  • žena koje su izložene lošim okolišnim čimbenicima na svom radnom mjestu koji mogu utjecati na njihove jajne ćelije (dugi letovi, izlaganje izvorima zračenja, izlaganje opasnim hemijskim supstancama kao što su boje, lakovi, katran)
  • sportašice (odlaganje majčinstva do završetka sportske karijere)
  • žena koje su imale operacijski zahvat na jajniku zbog ciste ili endometrioze te im je dio jednog ili oba jajnika uklonjen
  • liječenja bolesti ili poremećaja koji mogu negativno utjecati na jajnik (autoimune bolesti)
  • žena sa genetskim ili autoimunim predispozicijama (Turnerov sindrom, sistemski lupus eritematosus, Addisonova bolest, galaktozemija, diabetes mellitus, miastenia gravis)

Zamrzavanje (vitrifikacija) i pohranjivanje spermatozoida

Zamrzavanje i pohranjivanje spermatozoida je postupak kojim se dobiveni uzorci spermija ili tkiva testisa pohranjuju u tekući azot na temperaturi od -196°C.U pogodnom trenutku uzorci spermatozoida ili tkiva testisa se odmrzavaju te koriste u postupcima podpomognute oplodnje. Postupak se primjenjuje sa ciljem očuvanja plodnosti i planiranja potomstva u slučaju kada partneri duži vremenski period nisu skupa. Postupak se primjenjuje i u slučaju zdravstvenih tegoba čiji tretman se može odraziti na plodnost muškarca.

U Zavodu “Mehmedbašić” se neplodnost liječi praktično svim metodama koje se danas u svijetu praktikuju a koje su Zakonom dozvoljene u Bosni i Hercegovini.

Kontinuiranom edukcijom medicinskog kadra, investiranjem u savremenu opremu i poštovanjem strogih standarda iz ove oblasti nastojimo našim pacijentima obezbjediti mogućnost da se ostvare kao roditelji!!!

U susret novom životu, IVF centar Zavoda “Mehmedbašić”

Za detaljnije informacije, praktične upute možete nas kontaktirati na slijedeće brojeve telefona: +387 33 811 155 i +387 33 811 313 ili ivf@mehmedbasic.ba

POVEZANI ČLANCI

Zadnje objave